Kanë kaluar disa vite që nga hera e parë kur kam qenë në Preshevë, ku po zhvilloja një hulumtim për një organizatë. Atëherë u dëgjova për herë të parë me Ajxhanin, i thashë se po vija dhe e pyeta nëse mund të më ndihmonte. Ai më tha se do të më prisnin aktivistët e tij të rinj. U ula me dy adoleshentë në një kafene, të cilët do të vizitonin për herë të parë Bujanocin, një qytet 29 km larg Preshevës. Ishin shumë të emocionuar dhe më thanë se nuk kishin dalë kurrë jashtë Preshevës dhe se kishin pak frikë sepse do të ishin në një grup të përzier me të rinj nga komuniteti serb dhe rom. U habita që nuk kishin qenë kurrë jashtë Preshevës, ndërsa arsyen e kuptova vetëm më vonë. Njëri prej tyre më pyeti si është të jesh gazetare, nëse është e rrezikshme, dhe më tha se ëndrra e tij është të merret me atë profesion.

Këtë herë Ajxhani më telefonon mua dhe më pyet nëse mund të mbaj një punëtori për edukimin mediatik në organizatën që ai drejton, Livrit. Pranoj. Në mëngjes telefonoj stacionin e autobusëve në Vranjë dhe më thonë se nuk ka transport. Pastaj telefonoj stacionin e autobusëve në Bujanoc dhe më përgjigjen se autobusët për Preshevë janë ndërprerë. Taksistët lokalë kërkojnë një shumë parash më të madhe se ajo që do të më duhej për të shkuar në Beograd dhe për t’u kthyer. Mësoj se Presheva prej vitesh nuk ka stacion autobusi, gjë që e vështirëson lëvizjen e njerëzve. Telefonoj një mik që të më sjellë dhe arrij të mbërrij me kohë. I falënderoj të rinjtë që kanë ardhur dhe, me shaka, u them të mos qeshin ndërsa prezantohem në gjuhën shqipe. Ata qeshin. Bisedojmë për përmbajtjet që konsumojnë, ku informohen, si të dallojnë lajmet e rreme dhe si të mendojnë në mënyrë kritike për përmbajtjet në internet, si algoritmet ushqejnë njëanshmërinë. Vajzat më pyesin nëse mund të vij përsëri për të biseduar për feminizmin dhe temat me të cilat merrem më ngushtë.

Shikoj një grup të rinjsh me potencial të jashtëzakonshëm. Gjatë gjithë kohës komunikojmë në anglisht. Kuptojnë pak serbisht, por nuk kanë pasur mundësi ta mësojnë dhe të shoqërohen me të rinj nga komuniteti serb, sepse ndjekin shkolla të ndara, ulen në kafene të ndara dhe komunikojnë vetëm rastësisht. Pas shkollës së mesme, të rinjtë nga komuniteti shqiptar shkojnë të studiojnë në Kosovë, Maqedoninë e Veriut ose Shqipëri për të pasur mundësinë të studiojnë në gjuhën e tyre. Shumica nuk do të kthehen pas studimeve, sepse pse do të qëndronin në një shtet që nuk kujdeset për ta? Pas punëtorisë, ftoj një koleg nga një media lokale për të pirë kafe. Ulemi pranë njëri-tjetrit, ai më përshëndet në serbisht, unë ia kthej përshëndetjen në shqip, të cilën e kam mësuar prej gjashtë muajsh. Ai buzëqesh dhe thotë se ndoshta të dy do të na quajnë tradhtarë sepse jemi ulur, po flasim dhe po pimë kafe së bashku.

Ne gazetarët shpesh takohemi në tryeza të rrumbullakëta, nga mediat e shumicës dhe ato të pakicave, por rrallë takohemi jashtë tyre. Shkruajmë për bashkëjetesën, por nuk e jetojmë atë.

Grupi shumicë ka përgjegjësi të iniciojë kontaktin dhe të krijojë lidhje. Këtë e kam mësuar nga sociologia, feministja, nga komuniteti rom Vera Kurtić. Ajo shpjegoi në një takim se kur grupi shumicë është dominues, për shembull pjesëtarët e nacionalitetit serb, nuk mjafton të ftohen pjesëtarët e grupeve pakicë të marrin pjesë në një aktivitet apo të supozohet se do të vijnë sepse ftesa është për të gjithë. Ata nuk do të vijnë, jo sepse nuk duan, por sepse nuk ndihen të mirëpritur. Prandaj pjesëtarët e grupit shumicë duhet të tregojnë se e kanë seriozisht dhe të krijojnë hapësira të përbashkëta dhe të sigurta ku askush nuk do të përjashtohet. Dhe duhet të udhëhiqemi nga parimi “Asgjë për ne pa ne”.

Rrethi i Pçinjës është një zonë multikulturore dhe kjo është pasuria e tij e madhe. Përderisa takimet tona janë vetëm institucionale dhe të lidhura me projekte, bashkëjetesa do të mbetet vetëm një frazë. Do të duhet kohë të mësojmë të jetojmë me njëri-tjetrin, e jo pranë njëri-tjetrit. Segregimi sistematik, diskriminimi dhe mundësitë e pabarabarta e pamundësojnë integrimin e grupeve pakicë. Ndryshimi do të ndodhë kur nxënësit të ulen në të njëjtat banka, kur jashtë projekteve të përbashkëta të ulemi së bashku në të njëjtat kafene, në të njëjtat tavolina.

Autore: Dejana Cvetković